Το δίλημμα της Τεχεράνης και η στρατηγική ψευδαίσθηση της Ουάσινγκτον

Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να πλήξουν τις υπόγειες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν εντάσσεται σε μια παραλλαγή της στρατηγικής escalate to de-escalate και στοχεύει στην αναδιαμόρφωση της περιφερειακής ισορροπίας: στην πεποίθηση ότι η αμερικανική και ισραηλινή υπεροπλία μπορεί να καθορίσει το πλαίσιο μιας διαπραγμάτευσης, με όρους που εξυπηρετούν τα στρατηγικά τους συμφέροντα.

by Sotiris Danezis

Το ερώτημα όμως δεν είναι τι επιδιώκουν οι ΗΠΑ, αλλά αν το Ιράν αποδέχεται τη θέση του αδύναμου κρίκου. Για το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς, η απόκτηση πυρηνικής αποτρεπτικής ισχύος δεν αποτελεί έναν μακροπρόθεσμο στρατηγικό στόχο. Είναι ζήτημα πολιτικής επιβίωσης. Η επιμονή του να διατηρήσει, αν όχι να ενισχύσει, την ικανότητά του να χτίσει πυρηνικό οπλοστάσιο έχει καταγραφεί σε κάθε φάση της κρίσης από το 2002 μέχρι σήμερα. Και κάθε φορά που η Δύση πιστεύει ότι έθεσε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν υπό κηδεμονία, η Ιστορία την διαψεύδει.

Η επίθεση των ΗΠΑ, έπειτα από μια δεκαετία σχετικής αποστασιοποίησης, σηματοδοτεί ένα κρίσιμο σημείο. Για πρώτη φορά μετά την εκτέλεση του Σολεϊμανί, η Ουάσινγκτον εμπλέκεται άμεσα σε στρατιωτική επιχείρηση εντός του ιρανικού εδάφους. Ο Πρόεδρος Τραμπ πανηγυρίζει, oι εικόνες του Fordow δείχνουν αλλοιώσεις από τα αμερικανικά υπερόπλα, η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι το πυρηνικό πρόγραμμα εξουδετερώθηκε. Αλλά αυτά δεν είναι τίποτα περισσότερο από δορυφορικά, φωτογραφικά καρέ, όχι στρατηγικό αποτέλεσμα.

Το Ιράν, παρά την ρητορική του, γνωρίζει πως δεν μπορεί να επικρατήσει στρατιωτικά. Όμως έχει ακόμη επιλογές και είναι όλες επικίνδυνες:

• Να πλήξει αμερικανικές βάσεις ή να απαντήσει με περιορισμένες επιθέσεις μέσω συμμάχων και proxies.
• Να επιχειρήσει αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, ρισκάροντας παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.
• Να αποχωρήσει από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων και να κινηθεί προς την ανοικτή στρατιωτικοποίηση του πυρηνικού του προγράμματος.

Το διπλωματικό πεδίο, εν τω μεταξύ, μοιάζει νεκρό. Οι δίαυλοι επικοινωνίας είναι ανύπαρκτοι, η Μόσχα κατηγορεί την Ουάσιγκτον ότι άνοιξε το «κουτί της Πανδώρας» και ο άξονας Τραμπ-Νετανιάχου δεν αφήνει πολλά περιθώρια για επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ή σε ένα νέο πλαίσιο συμφωνίας. Το αδιέξοδο μοιάζει σχεδόν δομικό.

Την ίδια ώρα στο εσωτερικό του Ιράν, το καθεστώς λογίκα καλείται να διαχειριστεί το σοκ από ένα πλήγμα στο γόητρο της παντοδυναμίας τους. Οι εικόνες από την Τεχεράνη δείχνουν πόλη-φάντασμα, χιλιάδες πολίτες έχουν ήδη εγκαταλείψει την πρωτεύουσα. Υπάρχουν απώλειες, οι αντιδράσεις στη διεθνή κοινή γνώμη είναι μάλλον αμήχανες και η απάντηση του ιρανικού κράτους χαρακτηρίζεται, από ορισμένους αναλυτές, ως ασαφής και μετέωρη: ούτε πλήρης σιγή, ούτε συντονισμένα στρατιωτικά αντίποινα μεγάλης κλίμακας. Πρόκειται για στρατηγικό limbο; Αντικρίζουμε το θολό τοπίο που προηγείται της επόμενης πράξης;

Οι επόμενες κινήσεις της Τεχεράνης θα απαντήσουν και σε ένα δεύτερο ερώτημα: αν το Ιράν συνεχίσει να σκέφτεται με όρους επιβίωσης του καθεστώτος ή με όρους μακρόπνοης στρατηγικής πολιτικού μετασχηματισμού.

Σε κάθε περίπτωση, η Ιστορία δεν γράφεται μόνο στα πολεμικά μέτωπα, ούτε στα υπόγεια καταφύγια του Fordow. Γράφεται και στα κρίσιμα διλήμματα και ενδεχομένως στα αδιέξοδα των μεγάλων δυνάμεων, όταν αυτές καλούνται να επιλέξουν αν θα παραμείνουν εγκλωβισμένες στη γλώσσα της ισχύος ή θα αναζητήσουν τη συνεννόηση κι έναν νέο στρατηγικό ορθολογισμό.

___

Οι εικόνες από δορυφόρο δείχνουν το πυρηνικό συγκρότημα του Fordow, πριν και μετά τις αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι το πρόγραμμα του Ιράν «εξουδετερώθηκε πλήρως». Η Τεχεράνη ισχυρίζεται ότι η εγκατάσταση είχε εκκενωθεί. Οι φωτογραφίες αποτυπώνουν αλλοιώσεις στη μορφολογία του εδάφους.